Temse schenkt archieven Vlaamse Beweging aan ADVN

TEMSE – Op donderdag 26 februari was er in de gemeenteraadszaal van AC De Zaat een officieel moment voor een schenking door het gemeentebestuur van een deel van het gemeentearchief van de Vlaamse Beweging aan het ADVN, het archief voor nationale bewegingen gevestigd in Antwerpen. Dit in aanwezigheid van professor Dirk Rochtus van Universiteit Antwerpen, voorzitter van de AVDN.

Deze archieven zijn van groot historisch belang: ze zijn waardevol voor de geschiedschrijving en meer specifiek voor de geschiedschrijving van de Vlaamse Beweging. Met deze schenking zorgt Temse voor een goede bewaring en ontsluiting van dit archief.

Het gemeentearchief van Temse mocht de voorbije decennia diverse schenkingen ontvangen. Meestal gaat het over archieven van lokale verenigingen en personen. Deze documenten blijven bewaard in een aparte collectie ‘schenkingen’ of zijn mee geïntegreerd in andere collecties (bv. boeken, personaliamappen, verenigingenarchief, filmarchief, fototheek, documentatiemappen en gebouwenmappen).

Archief ontsluiten voor het publiek

Bepaalde schenkingen zijn qua volume zodanig uitgebreid en/of inhoudelijk zo gespecialiseerd waardoor zij het lokale aspect ruim overstijgen. Bovendien laat de personeelsbezetting van het archief niet toe deze waardevolle archieven wetenschappelijk te ontsluiten en beschikbaar te stellen voor onderzoekers.

Eind vorig jaar werd het Boelwerfarchief nog overgedragen aan het Rijksarchief van Beveren. En nu geeft het lokaal bestuur weer een archief uit handen.

“Zo zorgen we ervoor dat we geen groot archief klasseren in onze eigen kamers, maar dat het ontsloten wordt voor het publiek, voor studenten en onderzoekers in het bijzonder”, zei waarnemend burgemeester Bert Bauwelinck (Tesamen).

Daarom schenkt Temse een deel van het archief aan ADVN. Het gaat om het archief van Clemens De Landtsheer, Octaaf Bulterys, Jef Hinderdael, Leo De Nayer, Karel Canfyn, firma Lode Van der Kinderen, Eddy Buytaert en Adolphe Jacoby.

Luc De Ryck

Bij het officiële moment was ook ereburgemeester Luc De Ryck aanwezig . Hij schreef in de vorige eeuw als journalist en historicus uitvoerig over de rol van Temse en zijn inwoners tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het is deels dankzij De Rycks opzoek- en schrijfwerk, maar ook zijn persoonlijke contacten met oud-strijders, dat Temse in het bezit is van die archieven.

“Ik kom uit een zeer moeilijke periode, zo werd ik anderhalve maand geleden in de volksmond van Temse dood verklaard. Maar tot u spreekt de meest opmerkelijke verrijzenis sinds Lazarus”, stak Luc De Ryck grappend van wal. “Het heeft mij veel tijd, bloed, zweet maar zeker geen tranen gekost”, zei De Ryck. “Daarom wou ik ook aanwezig zijn bij deze overdracht.”

“In het pakket archieven steekt er één bovenuit”, zegt De Ryck. Dat is het archief van Clemens De Landtsheer, een bekend Vlaams oud-strijder uit Temse die over twee wereldoorlogen heen een bewogen leven heeft geleid. Hij was vanaf 1921 secretaris van de IJzerbedevaart – een titel die hij pas in 1960 afgaf – en hij was ook oorlogsburgemeester van het West-Vlaamse Kaaskerke.”

“Na de Tweede Wereldoorlog verdween hij vier jaar in een cel na een veroordeling als collaborateur. De Landtsheer was propagandist en maakte verschillende films voor het IJzerbedevaartcomité. Zijn archief is daarom extra waardevol omdat het ook materiaal omvat dat hij met zijn bedrijf Flandria Film produceerde.”

De Ryck leerde De Landsheer begin jaren ’80 kennen toen hij als regiojournalist onderzoek deed naar het verhaal van de gebroeders Van Raemdonck, twee neven van De Landtsheer die in de loopgraven waren gesneuveld. Hun dood werd door De Landtsheer tot heroïsch symbool gemaakt van de Vlaamse strijd. De Ryck wijdde een boek aan hun lot.

“Ze waren meer dan familie van elkaar, ze waren boezemvrienden”, vertelde de oud-burgemeester uitgebreid.

Emancipatiestrijd

In maart 1917 kwamen de broers om het leven tijdens een raid op de Duitse loopgraven in de Westhoek. Kort na hun dood bombardeerde de Vlaamse beweging Frans en Edward tot symbolen van de emancipatiestrijd. In prentjes en tekeningen werden ze vereeuwigd als in elkaars armen gesneuveld. De dood van een derde soldaat, de Waal Amé Fiévez, verdween daarbij handig naar de achtergrond.

AméFiévezstraat

De Ryck kwam jaren later, in 1996, in zijn boek over de broers tot de conclusie dat het Fiévez was die in de armen van Frans was gestorven, niet Edward. De oud-burgemeester pleitte dan ook om Fiévez met evenveel respect te herdenken. Zo geschiedde. In 2001 werd de naam van Amé Fiévez bijgezet op de zerk van de broers Van Raemdonck in de schaduw van de IJzertoren. In Temse krijgt een parallelstraat van de Gebr. Van Raemdonckstraat zijn naam.

Het ADVN haalt op donderdag 12 maart de schenking in Temse op. Lokaal Bestuur Temse behoudt het inzagerecht en kan de stukken kosteloos laten reproduceren of opvragen voor inzage en tentoonstellingen.

De schenking zal nog in 2026 geïnventariseerd worden waarna ze vanaf begin 2027 raadpleegbaar is via https://zoeken.advn.ben voor het publiek.