Temse schenkt Boelwerfarchief aan Rijksarchief Beveren

“Van versnipperde bewaring naar centralisatie”

TEMSE – De gemeente Temse heeft haar archief van de Boelwerf officieel overgedragen aan het Rijksarchief Beveren. Dit gebeurt enerzijds uit noodzaak omdat het Daccagebouw, waar 230 lopende meter aan archief was opgeslagen wordt, binnenkort verdwijnt. Daarnaast ontbrak het ook aan middelen en tijd om het archief te ontsluiten voor wetenschappelijk onderzoek. Daar komt nu verandering in.

Op 15 mei 1996 werd het archief van de Boelwerf officieel overgedragen aan Lokaal Bestuur Temse. Dit was vooral te denken aan curator Jozef Dauwe die zelf gepassioneerd is door geschiedenis.

“Binnen het bedrijf was er altijd veel aandacht besteed aan het archief”, zegt rijksarchivaris Johan Dambruyne. “Bij het faillissement was er maar liefst 6 kilometer aan archief. Geen enkele instelling kon zo’n gigantische hoeveelheid opvangen. Het raakte daarom versnipperd over een tiental instellingen, maar het Rijksarchief Beveren en de gemeente Temse kregen de belangrijkste stukken in handen.”

Dit archief is van belang voor de sociaal-economische en industriële geschiedenis van de gemeente. Maar binnen het lokaal bestuur zijn er noch middelen noch tijd voor het verder wetenschappelijk ontsluiten van dit omvangrijke archief. Bovendien verdwijnt het Daccagebouw, de locatie van het Boelwerfarchief, uit het gemeentelijk patrimonium. Er moest dus een nieuwe locatie gezocht worden. Het archief wordt nu overgedragen aan het Rijksarchief Beveren.

Curator Jozef Dauwe bezorgde nadien nog bijzonder objecten zoals werkkledij, maquettes tot zelfs stempels en wegwijzers. “Dit palmde samen 30 jaar lang een volledige verdieping in van het Daccagebouw”, zegt schepen Bert Bauwelinck (Tesamen). “Het gebouw voldoet echter al een tijdje niet meer aan de veiligheidsnormen en wordt nu afgestoten. We moesten daarom op zoek naar een nieuwe locatie. We zijn blij dat het Rijksarchief Beveren bereid is de collectie over te nemen. Het mocht immers niet verloren gaan.”

Historiek

Het faillissement van de Boelwerf in Temse luidde in 1994 het einde van de Belgische scheepsbouwindustrie in. Een aanzienlijk deel van het bedrijfsarchief kon toen gered worden. De historische waarde van het Boelwerfarchief overstijgt het lokale niveau want Boelwerf was samen met Cockerill Yards in Hoboken decennialang de voornaamste bouwer van zeeschepen in België.

Op 15 mei 1996 werd een groot deel van het archief van de Boelwerf officieel overgedragen aan Lokaal Bestuur Temse. Dat gebeurde tijdens een plechtigheid in de archiefzaal van het Daccacomplex, waar het 230 meter lange archief, tot op heden, werd ondergebracht.

Temse selecteerde toen vooral de documenten die belangrijk zijn voor zowel de sociaal-economische geschiedenisbeschrijving van de Boelwerf als voor de plaatselijke geschiedenisbeschrijving. De Temsese selectie bevat foto’s, films, dossiers van doopplechtigheden en tewaterlatingen, documentatiemappen, prijsvragen, correspondentie, facturen, folders, meetbrieven, informatie over proefvaarten, …

Deze selectie werd uitgevoerd door Digna Coppieters met Abel Piryns als gids. Curator Jozef Dauwe bracht achteraf nog een kofferbak met interessant syndicaal archiefmateriaal. Met het oog op toekomstige tentoonstellingen werden ook objecten uitgekozen zoals werkkledij, klein werkmateriaal, maquettes, puzzels, stempels, wegwijzers, … zelfs de sleutel van de koffiemachine.

Voor de ordening van het omvangrijke archief en de basisinventarisatie zorgde toenmalig burgemeester Luc De Ryck ervoor dat Monnic Blijweert als eerste Smetbaner (arbeidscontract vernoemd naar de toenmalige minister van Arbeid Miet Smet) in Temse aan de slag kon. Met deze Smetbaner haalde Temse zelfs de toenmalige populaire reeks Man bijt Hond.

Van versnipperde bewaring naar centralisatie

Het Rijksarchief Beveren ontving na het faillissement van de Boelwerf de algemene gegevens en boekhoudings- en basisdocumenten van de vennootschap. Andere bestemmelingen van het archief waren het centrum voor de bedrijfsgeschiedenis van de Ufsia, het Nationaal Scheepvaartmuseum van Antwerpen, de Zeemacht, de Bibliotheek van de Maritieme technologie en het Nationaal Lasinstituut in Brussel. Zij ontvingen specifieke archieven voor hun werking. Stukjes van de collectie zijn ook bij privépersonen terecht gekomen.

In 2008 verscheen een eerste inventaris van Rijksarchivaris Johan Dambruyne. Hiermee werd het archief dat tussen 1995 en 2007 aan het Rijksarchief werd overgedragen, ontsloten.

Ondertussen bleef het Rijksarchief Boelwerfarchief ontvangen waaronder foto’s, scheepsplannen, archiefstukken over de scheepswerf tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit resulteerde in 2018 tot een tweede inventaris. Met de huidige schenking van 230 meter Boelwerfarchief door Lokaal Bestuur Temse is er wellicht een 3de inventaris in de maak.

Overdracht naar het Rijksarchief

Ondanks het belang van het geschonken archief voor de sociaal-economische en industriële geschiedenis van de gemeente, zijn er binnen het lokaal bestuur noch middelen en noch tijd voor het verder wetenschappelijk ontsluiten van het omvangrijke archief. Bovendien verdwijnt het Daccagebouw, de locatie van het archief, uit het gemeentelijk patrimonium.

Zo startte de zoektocht naar een nieuwe geschikte locatie en werd er contact opgenomen met het Rijksarchief.

“Het Rijksarchief staat positief tegenover een overname. Deze schenking zorgt voor nog méér eenmaking van het unieke Boelwerfarchief. Bovendien biedt het Rijksarchief bijkomende garanties op het vlak van bewaring en ontsluiting.” geeft schepen van Erfgoed Bert Bauwelinck aan.

Het papieren archief werd op 9 december letterlijk verhuisd naar het Rijksarchief in Beveren. Voor de resterende verzamel- en tentoonstellingsobjecten is er contact met de vereniging Op Stoapel. Op 11 december vond de officiële ondertekening plaats van de schenking en aanvaarding in zaal De Schelde in AC De Zaat.